بررسي فيلمنامه «نويسنده پشت پرده »

همه چيز در «آغاز» است
 

نويسنده پشت پرده يک تريلر سياسي و به سبک و سياق آشناي رومن پولانسکي کارگردان کهنه کار و تحسين شده سينماست. پولانسکي اين فيلم را با اقتباس از رماني به نام روح اثر رابرت هريس و با کمک او نوشته و خود آن را کارگرداني کرده است. نويسنده پشت پرده را مي توان فيلم سياسي نمونه اي ساليان اخير دانست که موضوع پشت پرده سياست و سياست بازي هاي آدم هاي درگير را به تصوير مي کشد، به علاوه موضوع فرعي و مهم جنگ با تروريسم و سياه کاري هاي سياستمداران غربي در باب اين موضوع، که گويي پس از واقعه 11 سپتامبر 2001 به جزء جدايي ناپذير فيلم هايي از اين دست تبديل شده است.
اما هر قدر پولانسکي در کارگرداني و اجراي اين فيلم مهارت نشان داده و به شاهکارهاي کارنامه بلند بالاي خود نزديک مي شود، در زمينه نگارش فيلمنامه و اقتباس از رمان کاستي ها و نقصان هاي فراوان نشان مي دهد. فيلمنامه نويسنده پشت پرده به شيوه اي کلاسيک از دو پرده مجزا تشکيل شده است. در پرده اول ضمن چينش مقدمات داستان و افکندن گره هاي متعدد روايي به منظور ايجاد تعليق، با چنبره اي از دروغ ها و دسيسه هاي سياستمداران آشنا مي شويم. اما در پرده دوم که پس از يک نقطه عطف ساده رخ مي دهد، وارد مرحله گره گشايي و البته افکندن گره هايي تازه مي شويم. سپس با يک پايان بندي کليشه اي و ضعيف، قصه پر تلاطم و پر حشو و زوايد فيلم به انتها مي رسد.
در نويسنده پشت پرده کتاب خاطرات يک سياستمدار بازنشسته بهانه اي براي خلق يک قصه پر پيچ و خم سياسي مي شود. همين عنصر روايتي يعني کتاب خاطرات - که در ادبيات سياسي و ژورناليستي جوامع غربي امري لازم و پر اهميت به شمار مي رود - تبديل به موتور محرکه داستان مي شود. در فيلم با نويسنده اي بي نام آشنا مي شويم که به طور اتفاقي براي نگارش و در واقع تصحيح نسخه اوليه کتاب خاطرات آدام لنگ، نخست وزير سابق انگلستان، استخدام مي شود. نويسنده با ورود به خانه سياستمدار بازنشسته به پيچيدگي و غرابت روابط موجود در اين خانه و اطراف آن پي مي برد و هر گام که به پيش مي نهد، با معماهايي جديد رو به رو مي شود كه پيش رويش گسترده مي شوند. اما گره نهايي آن زمان بر پيکره فيلم افزوده مي شود که وزير امور خارجه اين نخست وزير سابق، شکايتي عليه او درباره دستگيري و شکنجه چهار تبعه انگليسي پاکستاني الاصل به اتهام عضويت در القاعده و تحويل آنها به سازمان سيا، تسليم دادگاه لاهه مي کند. واکنش هاي متناقض نخست وزير و مشاورانش و تأثير غريب و پيچيده همسر او در اين وضعيت بغرنج، نويسنده را با پرسش هايي پر شمار روبه رو مي کند. اما نقطه عطف اصلي زماني رخ مي دهد که نويسنده، بخشي از يادداشت ها و اطلاعات مخفي نويسنده اوليه کتاب (که به طرز مشکوکي کشته شده ) را پيدا مي کند و به اسرار دست نشاندگي و حمايت نخست وزير از سوي سازمان سيا پي مي برد. از اينجا به بعد نويسنده در صدد کشف رازهاي پنهان ماجرا بر مي آيد و عاقبت پس از گشودن گره هاي پر شمار قصه، جان خود را بر سر اين کار مي نهد. گره اصلي از اينجا يعني از لحظه دستيابي اتفاقي نويسنده به اسناد شخصي نويسنده مقتول پيشين، افکنده مي شود و نويسنده گام به گام به کشف راز نائل مي آيد.
فضا سازي از جمله مهمترين و تأثير گذارترين عناصر روايت در فيلم نويسنده پشت پرده به شمار مي آيد. اغلب زمان فيلم در جزيره اي حوالي نيويورک و در خانه اي زيبا و مدرن اما محصور در يک کمربند نامرئي امنيتي مي گذرد. فضاي دورافتاده و بي روح جزيره در تلفيق با معماري هراس آور منزل مسکوني لنگ به نوعي ايجاد احساس خفقان و محبوس شدگي را در مخاطب پديد مي آورد. به اينها بايد هواي هميشه ابري و خاکستري جزيره و همراهي دائمي باران و توفان در اطراف خانه را افزود که حسي از عدم تعادل، بي ثباتي و نزديک بودن فاجعه را القا مي کند. نماي تکرار شونده جارو کردن بي فايده محوطه و حياط خانه توسط مستخدم، که باران و توفان هميشگي تمامي تلاش هاي او را بر باد مي دهد، گواهي بر اين مدعاست که رازها و دسايس پنهان در اين خانه هرگز قابل پوشش دادن و لاپوشاني نيستند و عاقبت پرده بر افتد و رازها بر ملا شود.
نقطه عطف ديگر قصه در سکانس رويارويي نويسنده با پيرمرد ساکن جزيره (با بازي ايلاي والاک) رخ مي دهد. در اين فراز پيرمرد ناخواسته اطلاعاتي درباره آن چه در اطراف مي گذرد و به ويژه معماي مرگ مشکوک مايکل مک آرا (نويسنده اوليه کتاب خاطرات لنگ) ارائه مي دهد. از اينجا به بعد نويسنده پي مي برد که ناخواسته وارد بازي پيچيده و خطرناکي شده که حتي جان او را هم به خطر خواهد انداخت. اما براي کنار کشيدن دير شده و او چنان آلوده اين بازي شده که نجاتش بعيد به نظر مي رسد. بخش ديگري از جذابيت هاي داستان به شخصيت پردازي دو کاراکتر نويسنده (با نقش آفريني اوان مک گرگور) و روث همسر لنگ (اليويا ويليامز) مربوط مي شود. روث پيچيده ترين شخصيت قصه است که در پايان مشخص مي شود در پشت پرده، صحنه گردان اصلي ماجرا بوده و شخصيت بذله گو، باهوش و کنجکاو نويسنده در برخورد با روث، بخش عمده اي از بار درام قصه را پيش مي برد. نزديک شدن اين دو شخصيت به يکديگر نه تنها برخي گره هاي اصلي را مي گشايد، که در عين حال گره هاي تازه اي به وجود مي آورد. اين ارتباط دوجانبه مانند چينش قطعات يک پازل در کنار يکديگر و در جاي مناسب، به حل معماها مي انجامد.
اما ضعف اصلي فيلمنامه نويسنده پشت پرده در سادگي بيش از حد پيرنگ داستاني است که براي يک تريلر سياسي و پيچيدگي هاي طبيعي آن، نا متعارف به نظر مي رسد. علاوه بر آن تقسيم بندي اطلاعات و زمان و نحوه ارائه آنها به مخاطب، آشفته و دور از انتظار است. در عين حال اشارات و کنايه هاي مستقيم و غير مستقيم فيلمنامه به برخي جريان هاي سياسي روز جهان، چنان خام دستانه صورت گرفته که از فيلم ساز کار کشته اي چون پولانسکي بعيد به نظر مي رسد.
جايي اواخر فيلم در مي يابيم که راز نهفته در خانه نخست وزير، که به جوهره اصلي درام فيلمنامه نيز بدل شده، در سطرهاي اوليه فصول متعدد کتاب زندگينامه لنگ که توسط مايکل مک آرا نگاشته شده نهفته است. يکي از شخصيت ها اين جمله را بر زبان مي راند : «همه چيز در آغاز است.» اما اين مقدمه چيني ها با پايان بندي نچسب و قابل پيش بيني فيلم بر باد مي رود و نشان مي دهد که در واقع، هر آن چه در آغاز بوده مي تواند در پايان فنا شود.
منبع: فيلم نگار شماره 95